Depremden Sonraki İlk Hafta Bodrum, Kuyu ve Kanal Kontrolü

Bu yazı bir güvenlik rehberi değildir. Depremden sonra binaya girip girmemek, hasarın değerlendirilmesi ve tahliye kararları yetkili kurumların ve mühendislerin işidir; bu konularda AFAD’ın ve yerel yönetimin duyurularını izlemek gerekir. Burada anlattıklarımız, bina kullanılabilir durumda olduğunda gider ve kanal tesisatında dikkat edilmesi gerekenlerdir.

Önce güvenlik

AFAD, deprem sonrasında gaz kokusu alınırsa gaz vanasının kapatılmasını ve yer altındaki kanalizasyon, elektrik ve gaz hatlarından gelebilecek tehlikelere karşı dikkatli olunmasını öneriyor. Bodruma inmeden önce elektrik panosunun ve gaz vanasının durumunu bilmek, su birikmiş bir bodruma elektrik kesilmeden girmemek bu dikkatin ilk adımıdır.

Sarsıntı gider hatlarına ne yapar?

Gider boruları binanın taşıyıcı elemanlarının yanından, sıva ve zemin altından geçer. Sarsıntı sırasında bu borularda küçük kaymalar, birleşim noktalarında gevşeme ve ince çatlaklar oluşabilir. Bina ile bahçe arasındaki bağlantı hattında zemin farklı hareket ettiği için ayrılma ya da oturma görülebilir. Bu hasarlar çoğu zaman hemen sızıntı ya da tıkanıklık yapmaz; günler ya da haftalar içinde belirti vermeye başlar.

İlk günlerde dikkat edilecek belirtiler

• Daha önce sorunsuz akan giderlerin yavaşlaması ya da gurultu yapması.
• Bodrumda ya da zemin katta yeni başlayan kanal kokusu.
• Duvar diplerinde, tavanlarda ya da bodrum zemininde yeni nem lekeleri.
• Bahçede ya da bina çevresinde yeni çökme, çatlak veya sürekli ıslak kalan bir alan.
• Bodrumdaki pis su kuyusunun pompasının eskisinden farklı çalışması.

Bodrum kuyusu ve pompa

Pompalı bir kuyusu olan binalarda deprem sonrası iki şey önemlidir. Birincisi elektrik kesintisidir; pompa durmuşken hazne dolmaya devam eder. Elektrik gelene kadar bodrumdaki su kullanımını en aza indirmek taşmayı geciktirir. İkincisi pompanın ve basma borusunun yerinden oynamasıdır. Elektrik geldiğinde pompanın devreye girip girmediği, çalışırken olağandışı ses çıkarıp çıkarmadığı ve basma borusunun bağlantısından su kaçıp kaçmadığı kontrol edilmelidir.

Bodrum su aldıysa

Sarsıntı sonrasında bir boru kopmuş ya da kuyu pompası durmuşsa bodrum su alabilir. Böyle bir bodruma girmeden önce elektriğin kesildiğinden emin olmak gerekir. Suyun rengi ve kokusu kaynağı hakkında ipucu verir: temiz ve bol su bir su borusundan, kokulu su kanaldan ya da kuyudan geliyor olabilir. Temiz su geliyorsa binanın ana su vanasını kapatmak ilk adımdır. Su çekildikten sonra zeminin yıkanması ve bodrumun havalandırılması, kokunun ve nemin kalıcı hâle gelmesini önler.

Hattı ne zaman kamerayla görmek gerekir?

Yukarıdaki belirtilerden biri görüldüğünde, özellikle bina ile bahçe arasındaki bağlantı hattına kamerayla bakmak, hasarın yerini kırmadan gösterir. Sorun çıkmasa bile, güçlü bir sarsıntıdan sonraki haftalarda ana hattın bir kez görülmesi, sonradan ortaya çıkacak bir tıkanıklığın ya da toprağa sızan bir kaçağın erkenden fark edilmesini sağlar. Hasar tespit edilirse onarım kararı, binanın genel durumuyla birlikte değerlendirilmelidir.

Önceden hazırlık

Deprem gelmeden yapılabilecekler de vardır: bodrumdaki kuyunun ve pompanın yerini, elektrik panosunu, ana su vanasını ve bina önündeki rögarı bütün sakinlerin bilmesi, bu noktalara ulaşımın eşya ile kapatılmaması. Bir afet sonrasında bu bilgiler dakikalar kazandırır.

Hattın içindeki kayma ve çatlakları görmek için kameralı tıkanıklık tespiti, bodrum kuyusunun kontrolü için pis su kuyusu temizliği, su almış bodrumlar için su baskını ve bodrum suyu tahliyesi sayfalarına bakabilirsiniz. Zeminin hatlara etkisini zemin oturması yazısında anlattık.