Eski Foseptik Çukuru Nasıl İptal Edilir?

Kanal şebekesinin ulaşmadığı yıllarda yapılan binalar atık sularını bahçedeki bir çukurda toplardı. İstanbul’da atık su idaresinin tanımıyla foseptik, atık suların toplanması için yer altına yapılmış sızdırmaz bir haznedir. Şebeke geldiğinde bu binalar kanala bağlandı. Ancak bağlantı yapılırken eski çukur her zaman boşaltılıp kapatılmadı. Bugün birçok bahçede ne işe yaradığı unutulmuş bir kapak, çimle örtülmüş bir beton kapak ya da zamanla çökmeye başlamış bir toprak parçası bu eski çukurların izidir.

Eski çukur neden sorun olur?

Kullanılmayan bir çukurun zararsız olduğu düşünülür, oysa üç açıdan risk taşır. Birincisi zemindir: çukurun tavanı ve kapağı yıllar içinde zayıflar, üzerinden araç geçtiğinde ya da ağır bir yük konduğunda çökebilir. İkincisi kokudur: içi dolu bir çukur, kapağı iyi kapanmadığında bahçeye ve bodruma koku verir. Üçüncüsü görünmeyen bağlantılardır: bazı binalarda sonradan eklenen bir kat, bahçedeki bir lavabo ya da bodrum tuvaleti hâlâ eski çukura bağlı olabilir ve çukur sessizce dolmaya devam eder.

Önce çukurun durumunu öğrenin

Çukuru iptal etmeden önce şu soruların cevabı bilinmelidir:

• Çukurun tam yeri ve kapağı nerede? Kapak çoğu zaman bina duvarından çıkan eski boru yönünde, birkaç metre içeridedir.
• Çukura hâlâ bir boru bağlı mı? Su verildiğinde çukurun seviyesi yükseliyor mu?
• Çukur boş mu, dolu mu? İçinde sıvı mı var, yoksa sertleşmiş tortu mu?
• Çukurun tavanı ve duvarları sağlam mı, çevresinde çökme ya da çatlak var mı?

Çukura hâlâ bir bağlantı geliyorsa iptal etmeden önce o bağlantının kanala aktarılması gerekir. Aksi hâlde çukur kapatıldığında o giderin suyu gidecek yer bulamaz ve binanın içinde taşar. Bağlantının varlığı, bir gidere su verip çukurdaki seviyeyi izleyerek ya da boruya kamerayla bakarak anlaşılır.

İptal hangi sırayla yapılır?

Uygulamada sıra genellikle şöyledir. Önce çukurdaki sıvı ve dip tortusu vidanjörle tamamen çekilir. Ardından çukura gelen eski borular kapatılır ya da sökülür. Sonra çukurun tavanı güvenli biçimde kaldırılır ya da delinir ve içi kum, mıcır veya sıkıştırılmış toprakla doldurulur. Son olarak yüzey düzeltilir. Bu işlerin çukurun büyüklüğüne ve binanın durumuna göre bir usta ya da yapı firması tarafından yapılması gerekir; bir çukurun içine inmek ya da tavanını kırmak, içerideki gaz ve çökme riski nedeniyle deneyimsiz biri için tehlikelidir.

Çukur yalnızca boşaltılıp boş bırakılmamalıdır. Boş bir haznenin tavanı taşıyacak dolguyu kaybettiği için dolu bir çukurdan daha kolay çöker. Dolgu malzemesi katmanlar hâlinde yerleştirilip sıkıştırılmazsa yüzey yıllar içinde oturmaya devam eder.

Ne zaman acildir?

Çukurun üzerinde ya da çevresinde yeni bir çökme, açılan bir çatlak, kapağın altından gelen yoğun koku ya da yağmurdan sonra çukur çevresinde biriken su varsa işi ertelememek gerekir. Bu durumda çukurun üzerinden araç ve yaya geçişini kesmek, alanı işaretlemek ve önce boşaltmak ilk adımdır. Kapatma işi ardından planlanabilir.

Çukuru kendim kapatabilir miyim?

Çukurun üzerine toprak dökmek ya da kapağı betonla kapatmak kolay bir çözüm gibi görünür, ama içi dolu bir çukuru kapatmak sorunu yalnızca gözden saklar. İçerideki atık yerinde kalır, tavan zayıflamaya devam eder ve çukura hâlâ bir bağlantı geliyorsa su başka bir yerden yüzeye çıkar. Önce boşaltma, sonra bağlantı kontrolü, en son dolgu sırası atlanmamalıdır.

Dönüşüm ve satış öncesinde

Bina yıkılacak ya da satılacaksa eski çukur mutlaka konuşulmalıdır. Yıkımdan önce boşaltılmayan bir çukur kazı sırasında açığa çıkar ve atık su şantiyeye yayılır. Satış öncesinde ise alıcının bahçedeki kapağın ne olduğunu bilmesi hem güven hem de sonradan çıkabilecek bir anlaşmazlığın önlenmesi açısından önemlidir.

Çukurun boşaltılması için foseptik çekimi, çukura hâlâ bir hat bağlı mı diye bakmak için kameralı tıkanıklık tespiti, araç bahçeye giremiyorsa mini vidanjör sayfalarına bakabilirsiniz. Dönüşüme girecek binalar için yıkım öncesi altyapı yazısı da yol gösterir.